Ćwiczenia wspomagające rozwój mowy i naukę czytania. Metoda krakowska cz.2

Najpierw apel

Niżej przedstawione są ćwiczenia dla dzieci zdrowych. Jeśli rozwój mowy dziecka, jest niepokojący należy udać się do logopedy. Zabawy te nie zastępują profesjonalnej diagnozy.

2 LATEK POWINIEN WYPOWIADAĆ OKOŁO 270 SŁÓW. Jeśli jest inaczej (tzn. wypowiada 10 i nie łączy słów w proste zdania typu mama daj to natychmiast do logopedy!)

Ok. To teraz do konkretów.

 Wczesna nauka czytania metodą symultaniczno-sekwencyjną nie może się odbywać bez ćwiczeń wspomagających rozwój. Dziś teoretycznie je opiszę.

I. Sprawność motoryczna

1. Motoryka duża:

- chodzenie wzdłuż narysowanej linii na podłodze - przodem, tyłem, bokiem

- skakanie na jednej, dwóch nogach, wskakiwanie do obręczy, podskakiwanie do zawieszonego przedmiotu

- zabawy z piłką - łapanie, kopanie, rzucanie, odbijanie od ściany i łapanie

- zabawy w małpim gaju, na placu zabaw

2. Motoryka mała:

- posługiwanie się narzędziami - kredka, widelec, młotek, nożyczki, dziurkacz, miotełka i szufelka itd.

- otwieranie pojemników, odkręcanie butelek, słoików

- ubieranie, rozbieranie, karmienie lalki

- nawlekanie koralików, przewlekanie sznurówki przez dziurki, nakładanie krążków na patyczek, wrzucanie   groszków do butelki

- przesypywanie łyżką, przelewanie przez lejek itp.

- rysowanie po śladzie, łączenie kropek

- rysowanie w konturach, w labiryntach, po ścieżkach

- zamalowywanie płaszczyzn

- obrysowywanie konturów

- rysowanie równoległe - polega na tym, że przedzielamy kartkę na pół. U góry po lewej stronie piszemy mama, po drugiej imię dziecka. I mama zaczyna rysując fragment obrazka, np. kwadrat, dziecko rysuje to samo na swojej połowie, następnie mama rysuje u góry trójkątny dach, dziecko to samo, potem okno itd.

- rysowanie wg wzoru, np po lewej trójkąt i dziecko rysuje to samo

- rysowanie samodzielne, dorysowywanie przedmiotu do zbioru

- dorysowywanie brakujących części do obrazków

- zabawa plasteliną, ciastoliną, masą solną,

- wyklejanie konturów plasteliną

3. Ćwiczenia praksji oralnej - ćwiczenia związane z artykulacją, wadami wymowy - indywidualnie dobrane do dziecka.

II. Ćwiczenia percepcji wzrokowej

- dobieranie par obrazków na materiale tematycznym (konkretnym), tematycznym czarno-białym, atematycznym (figury geometryczne, wzory, sylaby)

- identyfikowanie kolorów

- wyszukiwanie niepasującego obrazka (początkowo jeden szczegół), np. trzy obrazki kotków, na jednym nie ma ogona, 4 obrazki dziewczynek, jedna uśmiechnięta, reszta smuta itp.

- wyszukiwanie wśród zestawu obrazków, identycznego z pokazanym przez dorosłego (można wykorzystać memo, pokazujemy jeden i wśród reszty dziecko szuka)

- odnajdywanie na dużej ilustracji sytuacyjnej przedmiotu pokazanego na innym obrazku (potem przedmiotu rzeczywistego - nieidentycznego z narysowanym) - można wykorzystać książki typu Wiosna na ulicy Czereśniowej, Mamoko, 1001 drobiazgów itd.

- odnajdywanie w pomieszczeniu rzeczy pokazanej na obrazku

- składanie z części (od dwóch do 8) obrazka tematycznego, później atematycznego rozcinanego w obecności dziecka (po linii prostej, pionowo, poziomo i po skosie) - o tym napiszę osobno

- dopasowywanie połówek do obrazków tematycznych i atematycznych (np. gra Symetria firmy Adamigo)

- uzupełnianie części twarzy prezentowanej na planszy

- układanie ludzkiej postaci z części

- identyfikowanie wzorów tematycznych i atematycznych, i odwracanie ich w przestrzeni (dosyć trudne, na pewno nie na początku; nie potrafię wyjaśnić, przy okazji pokaże - albo proponuje poszukać u Kasi na wsiecidzieci.blogspot.de

- dokładanie elementów (np. zwierzęta i ich głowy)

- dopasowywanie obrazków do konturów i cieni (gotowiec Czyj to cień?)

- układnie wzorów tematycznych i atematycznych figur geometrycznych (gotowiec np. Figuraki)

- układanie czarnych i białych kwadratów  (bok 2,5 cm) w ramce o wymiarach 15x15 wg wzoru o identycznej wielkości o boku trzech lub czterech kwadratów

- j.w. tylko wzór zmniejszony.

- układanie wzorów na liniach (4 linie imitujące linie w zeszycie)

III. Ćwiczenia percepcji słuchowej

1. ćwiczenia percepcji dźwięków niewerbalnych:

- rozpoznawanie głosów zwierząt (dużo na chomiku i you tube) - dopasowywanie obrazka do dźwięku

- rozpoznawanie dźwięków instrumentów - oczywiście wcześniej trzeba tego nauczyć

- rozpoznawanie dźwięków wydawanych przez różne przedmioty

- powtarzanie rytmu wystukiwanego ołówkiem na stoliku a)pod kontrolą wzroku, b) bez kontroli wzroku

- odnajdywanie dźwięku w przestrzeni, np. chowamy grający telefon i dziecko musi go odnaleźć

2. Ćwiczenia percepcji dźwięków mowy

- przyporządkowanie wypowiedzi osobą na obrazkach sytuacyjnych (trzy wypowiedzi do obrazka, odczytujemy głośno, dziecko wybiera właściwe zdanie), np. obrazek dziecko idzie obok mamy i zdania: Daj rączkę, Gdzie są buty, Wyłącz radio

- wspólne recytowanie wierszyków (jeden wers czyta rodzic, dziecko powtarza)

- dzielenie wyrazów na sylaby

- różnicowanie głosek opozycyjnych - dwa pojemniki jednakowe, na każdym zapis graficzny głoski, podajemy obrazek i wypowiadamy, dziecko wrzuca do odpowiedniego pojemnika.

albo bierzemy lalę i misia, przed dzieckiem kładziemy obrazek (np. szafa) i mówimy lala mówi safa, miś mówi szafa, które mówi dobrze.

- j.w. tylko bez ilustracji

- zagadki - na jednej stronie tekst zagadki na drugiej rysunek z odpowiedzią. W razie problemów najpierw podpowiadamy opisowo, później po kawałku pokazujemy ilustracje

- naśladowanie sekwencji dźwięków (samogłoski), np. A-A-A albo A-U-E, później sylaby, np. PU-PI

- powtarzanie zdań, dorosły pokazuje obrazek, który podpisany jest prostym zdaniem, dziecko powtarza zdanie

IV Ćwiczenia operacji myślowych

1. Klasyfikowanie

a) klasyfikacja tematyczna: (można wykorzystać sztućce, skarpety, ubrania...)

- budowanie zbiorów - np .pojazdy/warzywa, zwierzęta/narzędzia

- kojarzenie par, np. parasol/chmurka, widelec/nóż

- uzupełnianie brakującego elementu w zbiorze

- wykluczenie elementu ze zbioru po samodzielnym odkryciu zasady zbudowania klasy, np. pokazujemy 4 obrazki na 3 jest owoc jakiś na 4 samochód. I coraz trudniejsze.

- budowanie zbiorów na podstawie zasady podanej za pomocą obrazka, np. okazujemy koszyk z jedzeniem i stajnie  i dziecko wśród obrazków wyszukuje tych z owocami ,do stajni szuka koników itd.

b) klasyfikacja atematyczna

- rozdzielanie klocków wg jednej cechy różnicującej, np. kształt, kolor, wielkość

- rozdzielanie klocków wg jednej cechy różnicującej, abstrahując od innej, np. trójkąty, bez względu na kolor

- wykluczanie ze zbioru

- budowanie zbioru, wg podanej ikonicznie klasy, np. narysowany trójkąt i szuka trójkątów

2. Szeregowanie

- układanie ciągów tematycznych (np. piłką od najmniejszej do największej)

- układanie ciągów atematycznych (np. rosnących okręgów)

- dopełnianie obrazka, np. na pierwszym płotek, na drugim płotek+drzewko, na trzecim płotek, drzewko i kotek, pomieszane i dziecko układa we właściwej kolejności

3. Sekwencje [można wykorzystać ciastka, sztućce, zabawki...)

(np.piłka, słoneczko, piłka, słoneczko) w miarę opanowywania tej umiejętności utrudniamy dodając więcej elementów i przechodząc na materiał atematyczy

powtórzenie po dorosłych (nasz u góry dziecka pod spodem)

uzupełnianie czyli kontynuacja ciągu

uzupełnianie brakującego w środku

uzupełnianie dwóch, trzech, czterech czy pięciu elementów, przy podanym pierwszym i ostatnim (np. słoneczko,x,x,piłka

- zabawy tematyczne w sklep (dzien dobry, co podać, płacę, do widzenia, w lekarza - wykonywanie kolejnych, ustalonych kroków)

- sekwencja ubierania się, że najpierw majtki, później, spodnie itd. można na laleczkach

- wieże z klocków (czerowny, biały, zielony) koraliki, można wykorzystać grę Nawlekaj nie czekaj

4. Myślenie przyczynowo-skutkowe

- układanie historyjek obrazkowych

- dobieranie par

- dobieranie twarzy (mimika) do osób przedstawionych w różnych sytuacjach

V Ćwiczenia pamięci

- pokazujemy obrazek, odwracamy i mówi "daj taki sam" (można wykorzystać memo), układamy 2,3... obrazki, odwracamy i prosimy "ułóż tak samo" - zawsze dziecko układa od lewej do prawej, nigdy jak chce.

Uff. udało się przebrnąć przez teorię. Z czasem ten post będzie ewoluował w linki do konkretnych ćwiczeń. Albo rozbije na konkretne ćwiczenia. 

W każdym razie zarówno klasyfikacja, jak i ćwiczenia pochodzą z książek pani Cieszyńskiej, ja tylko zebrałam je w pigułkę.

Główne założenia:

- staramy się, by dziecko układało od lewej do prawej (szeregi, sekwencje, układanki rozcięte w pionie...)

- najpierw stosujemy materiał tematyczny, konkretne przedmioty lub obrazki, następnie materiał tematyczny czarno-biały, a później atematyczny.

Postaram się jak najszybciej zrobić zdjęcia.



Bibliografia:
Cieszyńska J. Kocham uczyć czytać, Kraków 2008.
Cieszyńska J. Nauka czytania krok po kroku. Jak przeciwdziałać dysleksji, Kraków 2011.
Cieszyńska J. Wczesna diagnoza i terapia zaburzeń autystycznych. Metoda krakowska, Kraków 2011
Sylaba.info

Zabawy wspierające rozwój mowy

Zgodnie z obietnicą dziś podaje konkretne przykłady zabaw wspierających mowę dziecka:

Zabawy są przeznaczone dla dzieci od mniej więcej 18 miesiąca do... ciężko powiedzieć, niektóre szybko się znudzą, inne będą atrakcyjne i dla trzy latka, w każdym razie post pisałam z myślą o dzieciach między półtora a dwa lata.

Jak się bawić, skoro dziecko nie słucha wyjaśnień? Ano prosto, baw się sama, a dziecko przyjdzie zaciekawione co robisz i zacznie Cię naśladować. Nie naciskaj, jeśli nie chce to nie ma sensu, to są zabawy, a nie ćwiczenia czy lekcje, a główną cechą zabawy jest dobrowolność ;)

1. Wszelkie zabawy ruchowe: wchodzenie, schodzenie po schodach, czworakowanie, kopanie piłki, wspinaczki, podskoki, wszystko to co malcowi przyjdzie do głowy (i jest bezpieczne). Zabawy do rytmu, taniec, zabawy z pokazywaniem. Agaty ulubiona - Mucha w mucholocie Aidy

2. Zabawy wspierające małą motorykę. Zwróćcie uwagę, że jak dziecko np. rysuje to mimowolnie wysuwa język, to dowód na to, że te dwa ośrodki w mózgu są ze sobą powiązane. Tutaj proponuje:
- rysowanie kredkami, farbami na różne sposoby np. oburącz, raz jedną ręką, raz drugą, kolorowanki,
- malowanie kredą po chodniku,
- Ciastolina/plastelina/masa solna/ciasto na pierogi - lepienie, ugniatanie...;
- klejenie;
- wrzucanie monet/guzików do skarbonki,
- wkładanie i wyjmowanie przedmiotów do woreczka
- nawlekanie koralików na sznureczki,
- przelewanie wody z kubeczka do kubeczka,
- przesypywanie kaszy łyżką z pojemnika do pojemnika.
- budowanie wieży z klocków, szeregowanie ich w pociąg

3.  Zabawy sensoryczne
- dotykanie różnych faktur (bawełna, jedwab, dżins, papier ścierny, guma...),
- dotykanie przedmiotów o różnej temperatrze,
- o różnej konsystencji (tu fajnie sprawdza się blw).
- masowanie dziecka różnymi masażerami,
- rysowanie w kaszy (na tacę rozsypujemy kaszę i dziecko palcem rysuje).

4. Zabawy wspierające koordynacje wzrokowo-ruchową:
- wyszukiwanie takiego samego przedmiotu jak na obrazku. Zaczynamy od np. 3 elementów. Ustawiamy 3 przedmiotu np. miś, łyżka, bębenek pokazujemy dziecku obrazek z misiem i prosimy o pokazanie, który z tych trzech przedmiotów to miś. Następnie dajemy 3 obrazki i 3 przedmioty i dziecko dopasowuje, powoli dodajemy po jednym obrazku i jednym przedmiocie (oczywiście nie wszystko jednego dnia ;)
- Memo - prosimy dziecko o wyszukiwanie dwóch takich samych elementów
- Puzzle - najprostsze zrobimy sami w domu - rozcinając obrazki na pół.

4. Zabawy kształtujące słych 
- tworzenie akompaniamentu do piosenek (bębenek, grzechotki);
- dopasowywanie odgłosów do obrazków - można w internecie znaleźć dźwięki zwierząt/przedmiotów do tego zrobić obrazki i dziecko wyszukuje wśród nich to co usłyszało.
- zachęcanie do powtarzania wyrazów dźwiękonaśladowczych
- wydawanie poleceń teatralnym szeptem

5. Zabawy logopedyczne:
- zabawy ze słomką i wodą: rurkę zbliżamy do powierzchni wody nie dotykając jej i dmuchamy, robiąc na jej powierzchni dziurkę; pojedyncze dmuchnięcie słomką zanurzoną w wodzie; dmuchanie z całych sił
- zdmuchiwanie świeczek
- dmuchanie na watę, piórko, bibułkę,
- zabawa w straszenie - pohukiwanie, dziwne miny, krzyki

- Jak kot pije mleczko? Język powinien być wysunięty jak najdalej, można regulować częstotliwość ruchu – głodny kot pije szybko, najedzony powolutku.

- Jak parska konik?

- Jaki ryjek ma świnka? – usta w Dziubek, wargi mocno do przodu, lekko uchylone

- Jaką buzie ma wielbłąd? – zakładamy górną wargę na dolną

- Jaką buzie ma małpka? – zakładamy dolną wargę na górną

- Jak ziewa hipopotam? – ziewamy najszerzej jak się

- naśladowanie chomika - wypełnianie policzków powietrzem

- naśladowanie mlaskania, chrapania, cmokania, parskania

6. Zabawy z książką - najlepsze do rozwijania mowy dziecka są te najprostsze - jednoobrazkowe. Pytamy dziecko: co to? jeśli nie odpowie, odpowiadamy za nie. Sprawdzą się też książeczki, w których nie dzieje się za dużo, tzn. opis obrazka zmieści się w jednym zdaniu, np. chłopiec je. Również pytamy co robi chłopiec?

Bardzo przydatne wydają się być te z serii o Maksie, a także Basi i Franku.

Jeśli dziecko nie przepada za książeczkami, pokaż mu album ze zdjęciami swoimi, taty, babci i oczywiście jego samego. Najlepiej wywołać właśnie te, na których widać proste czynności, kiedy np. dziecko śpi, je itd.

8. NAJWAŻNIEJSZE co można zrobić, żeby wspierać rozwój dziecka to dać mu dużo miłości, ciepła i akceptacji. Wspierać jego rozwój bez nacisku. Nie powtarzać jak zdarta płyta: powiedz to, powiedz tamto. Bo to tylko blokuje dziecko. I przytulać i kochać do upadłego :)

Rozwój mowy u dzieci między 1 a 2 rokiem życia

Rozwój dziecka to bardzo indywidualna kwestia, niestety większość mam ma tendencje do porównywania, tym bardziej, że zewsząd słyszy: a moje dziecko to…, a moje to tamto…

Kiedy już skończą się pytania o to czy już siedzi, potem czy chodzi, następuje pytanie o to czy mówi i właśnie tematowi rozwoju mowy poświęcę dzisiejszy post.

Na początek garść teorii.

Mowa dziecka rozwija się kilku etapowo, a zaczyna już w okresie prenatalnym – to wtedy właśnie rozwija się aparat mowy (prawdopodobnie 3 pierwsze miesiące), dziecko zaczyna słyszeć.

Okres pierwszego roku życia to tzw. okres melodii i tu znów można wyróżnić kilka etapów: wokalizacja odruchowa (0-6 tydz), głużenie (2-6 miesiąc), gaworzenie (6-9 miesiąc), echolalia fizjologiczna (9-11 miesiąc), rozumienie mowy (10-12 miesiąc). Zaniepokoić rodzica powinno brak gaworzenia do 7 miesiąca życia – należy skonsultować się z lekarzem

Między 1 a 2 rokiem życia zaczyna się okres wyrazu. Dziecko w tym wieku używa wielu wyrazów dźwiękonaśladowczych w stosunku do otaczającego świata. Między 18 a 24 miesiącem życia powinien opanować ok. 300 słów. Jeśli dziecko dwuletnie nie mówi również należy zwrócić się o poradę do logopedy. 

Następnie pojawia się okres zdania (2-3 rok życia) – w tym wieku dziecko opanowuje ok. 1000 słów, stopniowo zaczyna się posługiwać zdaniami złożonymi.

Między 3 a 5 rokiem życia pojawia się okres swoistej mowy dziecka, charakterystyczne cechy tego etapu to występowanie neologizmów, hiperpoprawności, konfabulacji, ogromnej ilości pytań. Może wystąpić chwilowe zaburzenie płynności

Dziecko 6 letnie powinno już mówić zupełnie poprawnie, zachowując właściwy rytm, akcent i melodie.

Różnice w tempie rozwoju mowy u dzieci są olbrzymie. Poza tym normy ile wyrazów w danym wieku powinno znać dziecko też są różne. Opracowanie z którego korzystałam powyżej podaje dla dziecka między 18-24 mż 300 słów (1). W innym (2) wyczytałam, iż dziecko 18 miesięczne - 10 wyrazów, 22 miesięczne - 20 wyrazów. A liczba 300 pojawia się dopiero po 24 mż. Więc ciężko znaleźć ile tak naprawdę tych słów powinno być. Jednak jeśli rodzica coś niepokoi nie powinien tego bagatelizować.

Na co powinniśmy zwrócić uwagę:

1. Czy dziecko słyszy? Czy rozumie co do niego mówimy? Czy wykonuje proste polecenia, np. pokaż na obrazku pieska, przynieś kubek.

2. Jak przebiega rozwój ruchowy dziecka? Rozwój mowy jest nierozerwalnie związany z rozwojem motoryki dużej i małej. Trzeba też sprawdzić czy dziecko nie ma zaburzeń integracji sensorycznej

3. Przyczyną opóźnienia rozwoju mowy może być też opóźnienia w rozwoju układu nerwowego, w aparacie mowy itd. także stres, duża "chorowitość" dziecka, czynniki społeczne, rodzinne i wiele wiele innych.

JAK WSPIERAĆ ROZWÓJ MOWY DZIECKA?

Mów dużo do dziecka, opowiadaj o wszystkim co robisz.

Opowiadaj rymowanki (najlepsze najprostsze typu sroczka kaszkę ważyła, idzie rak). 

Świetnie sprawdzają się zabawy paluszkowe, rymowanki-pokazywanki, polecam takie książki:

Recytuj wiersze, polecam klasyków Tuwim, Brzechwa, Chotomska, Wawiłow... dla każdego coś miłego.Ważny by były rytmiczne. Dużo daje też sylabizowanie/skandowanie wierszy, albo wystukiwanie ich rytmu.

Czytaj - chyba nie trzeba nic dodawać.

Niech dziecku od maleńkości towarzyszą książki. Moimi ulubionymi są Obrazki dla maluchów. Więcej o książeczkach dla najmłodszych tutaj. Pokazuj obrazki i opowiadaj o nich, np. To jest pies. Pies jest czarny. Pies mieszka w budzie itd.

Zachęcaj do używania wyrazów dźwiękonaśladowczych.

Wspieraj rozwój ruchowy dziecka. Pozwól mu biegać, wspinać się, skakać, grać w piłkę, wchodzić/schodzić po schodach, jeździć na rowerku. Ruch nie powinnien być ograniczany w żaden sposób (poza względami bezpieczeństwa) oraz być główną aktywnością dziecka.

Wspieraj rozwój motoryki małej. Pozwól gnieść papier, rwać kartki, lepić w masie solnej, ugniatać ciasto, malować, rysować... zachęcaj dziecko do takich aktywności.

Jednym ze sposobów wspierania rozwoju mowy jest też metoda Glenna Domana. Nie będę jej opisywać bo to powszechnie znana metoda, bardzo popularna. O ile jako stymulacja przy zaburzeniach rozwoju mowy przemawia do mnie, to jako nauka czytania wcale. Kiedyś napiszę o tym dłuższy post ;)

Podałam kilka możliwości wspierania rozwoju mowy u dzieci. Bardzo ogólnie, w następnym poście podam kilka konkretnych pomysłów na zabawy, w tym przykłady ćwiczeń logopedycznych

P.S. Bibliografię podam jutro :)